گشت و گذاری در حوزه مکان و جغرافیا

این روزها همه به اشکال مختلف با مکان سر و کار دارن و برای همین هم هست که عباراتی مثله مکان محور، مبتنی بر مکان و… زیاد به گوشمون می خوره. دراین نوشته قصدمون این هست که کمی در حوزه مکان و جغرافیا چرخی بزنیم و با بیشتر باهاش آشنا بشیم.

سرویس های مکان ­محور یا (LBS) به برنامه‌هایی گفته می‌شه که به موقعیت جغرافیایی کاربر وابسته ‌است و برهمین اساس، اطلاعات و یا خدماتی رو در اختیارمون قرار می‌دن. این سرویس‌ها معمولاً از قابلیت موقعیت‌یابیِ تلفن‌های همراه (GPS) برای ارائه‌ی خدمات و محصولات استفاده می کنن. خوب برای شروع سه تا واژه رو در ابتدا می گیم که این روزها خیلی کاربرد داره.

اولی اش GIS هست، دومی GPS و سومی LBS

از GIS شروع می کنیم:

واژه GIS خلاصه شده واژگان (Geographic Information System) هست که هر کدوم از این واژه ها تعریف مربوط به خودش رو داره.

–   موقعیت هر چیزی برحسب مختصات جغرافیایی رو (Geographic) میگیم .

–  واژه (Information) یا اطلاعات نشون میده که داده‌ها در GIS برای ارائه دانسته‌های مفید، نه تنها به صورت نقشه‌ها و تصاویر رنگی بلکه به صورت گرافیک‌های آماری، جداول و پاسخ‌های نمایشی متنوعی برای جستجوهای عملی ساماندهی میشن.

–   واژه (System) یا سامانه نیز نشون می ده که GIS از چندین قسمت متصل و وابسته به هم برای کارکردهای گوناگون، ساخته شده‌.

یکی از فروشندگان اصلی سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی در جهان مؤسسه تحقیقات سیستم‌های محیطی در ردلند کالیفرنیاست که بهترین تعریف رو از GIS ارائه داده با این مضمون که سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی مجموعه‌ای از سخت‌افزار، نرم‌افزار، داده‌های جغرافیایی و منابع انسانی است که به منظور کسب، ذخیره، به‌روزرسانی، به‌کارگیری، تحلیل و نمایش کلیه اشکال اطلاعات با مرجع جغرافیایی طراحی می‌شه.

دومین واژه GPS هست :

سامانه موقعیت‌یابی جهانی یا جی‌پی‌اس (Global Positioning System) که با نماداختصاری GPS استفاده میشه، منظومه‌ای از ۲۴ ماهواره است که زمین رو دور می‌زنه و در هر مدار ۴ تا ماهواره قرار داره. راکت‌های کوچکی نیز ماهواره ها رو در مسیر صحیح نگه می‌داره. به این ماهواره ها، نوستار هم گفته می‌شه. این ماهواره ها، شناسایی موقعیت جغرافیایی بین ۱۰ تا ۱۰۰ متر رو امکان‌پذیر کرده. این ماهواره ها از محاسبات ریاضی ساده‌ای برای پخش اطلاعات استفاده می‌کنن که به عنوان طول و عرض و ارتفاع جغرافیایی، توسط گیرنده‌های زمین ترجمه شده‌ان ( مختصات جغرافیایی).

سیستم جی‌پی‌اس بدون وابستگی به گیرنده های تلفن یا اینترنت عمل می‌کنه، اگر چه با این فناوری‌ها میشه اطلاعات دریافتی از این سیستم موقعیت‌یابی رو مناسب تر و کاربردی تر کرد. سیستم جی‌پی‌اس می‌تونه برای هر کابری در سراسر دنیا، موقعیت یابی کنه .

حالا بدونیم LBS چی هست؟

سرویس های مکان­ محور یا (LBS) هم به برنامه‌هایی گفته می‌شه که به موقعیت جغرافیایی کاربر وابسته ‌است و برهمین مبنا هم، اطلاعات و یا خدماتی رو در اختیارمون قرار می‌دن. این سرویس‌ها معمولاً از قابلیت موقعیت‌یابیِ تلفن‌های همراه (GPS) برای ارائه‌ی خدمات و محصولات استفاده میکنن.

از چه زمانی سرویس های مکان مبنا به شکل امروزی بوجود اومدن؟

 اولین داده های مکانی 200 سال قبل از میلاد، توسط اراتوستن یکی از جغرافیدانان یونان قدیم که ساکن اسکندریه بود ارائه شد. با تاسیس ناسا و پرتاب ماهواره تیروس، ما آدم ها تونستیم از اواخر دهه ی 1960، برای اولین بار کره ی زمین رو از فضا ببینیم و مشخصات زمین رو ثبت حفظ و پس از اون داده های مکانی رو تولید کنیم. از این زمان، تفسیر اتوماتیک عکس ­های هوایی با رایانه های بزرگ، برای شناسایی و نقشه سازی به صورت جدی شروع شد.

چی شد که اینطوری شد؟

تاریخچه ی جی آی اس رو از دو جنبه میشه بررسی کرد. اول از نظرجنبش نرم افزاری و تحولات رایانه ای چون که این روزها شاهد پیشرفت چشمگیر این تکنولوژی هستیم و جنبه ی دیگه این تکنیک هم، همکاری با سایر علوم هست که به نحوی با داده های مکانی کار می کنن. در کسب و کارهای جدید هم به نوعی دیگه، از جغرافیا و نقشه استفاده میشه و خیلی از اونها در تلاشن که برای دسترسی به اطلاعات دقیق تر، فعالیت ها و مشتریانشون رو به سوی مکان محور بودن پیش ببرن.

از دهه ی 1970 دسترسی به رایانه ها، تکنولوژی لازم برای کار با داده های مکانی بوجود اومد و در نتیجه برای افزایش توان تحلیل این داده ها، حجم زیادی از داده های جغرافیایی هم تولید شدن. اولین GIS، در مقیاس ملی، در کشور کانادا تحت عنوان CGIS شکل گرفت که در این سیستم، عکس های هوایی، نقشه هایی مثل اطلاعات کشاورزی، جنگل داری، خاک و زمین شناسی مورد استفاده قرار می گرفت .

سال 1990، شرکت International Teletrac Systems که در لس ­آنجلس تاسیس شده بود، اولین سرویس پویا رو برای بازیابی اتومبیل­های سرقت شده معرفی کرد و به طور همزمان هم شروع به ساخت سرویس ­های مکان مبنایی کرد که می تونست اطلاعاتی رو در مورد مکان کالاها و خدمات به پیجرهای شرکت موتورولا منتقل کنه. تا سال 1996 تغییرات و کاربردهای بیشتری از سرویس­های مکان مبنا رو کشف کردن. در همین سال) کمیسیون فدرال) ارتباطات آمریکا قوانینی وضع کرد که تمامی سرویس دهنده­ های تلفن همراه در ایالات متحده رو مجبور می کرد تا موقعیت مکانی افرادی که از تماس اضطراری استفاده می کردن رو تشخیص بدن. این قانون، توافقی بود که با تلاش اپراتورهای موبایل به نتیجه رسید. در واقع اون ها به دنبال کسب حمایت جامعه کمک­ های اضطراری بودن تا بتونن همون محافظت ­هایی رو که اپراتور های خط ثابت در مقابل مراجع قانونی، از آن بهره می­بردن رو به دست بیارن.

درون‌مایه‌ی اصلی دانش جغرافیا، فضای جغرافیایی هست، که انسانها هم می تونن به این فضاها دسترسی داشته باشن. در واقع به فضایی که توسط بشر و برای ادامة بقا مورد استفاده قرار می گیره فضای جغرافیایی میگن. مکان هر نقطه رو میشه در فضا هم مشخص کرد، ولی اون چیزی که برای ما مهمه، اینه که موقعیت یک نقطه در مجموعه ای که خودش هم در اون قرار داره چیه؟ تا بتونیم روابطی که با محیط های مختلف برقرار می کنه رو تحلیل کنیم. عناصر تشکیل دهندة فضای جغرافیایی به اشکال مختلف به هم وابسته ان. در این فضا نظمی برقرار هست که در اون عناصری از قلمرو محیط طبیعی با عناصری که وابسته به محیط انسانی هستن در ارتباط قرار می گیرن. از اونجایی که جغرافیا می تونه داده های جغرافیایی رو تولید و تحلیل کنه و هم چنین قادر به مدلسازی در چارچوب فضای جغرافیایی هم هست، به تکنولوژی GIS می تونه خیلی کمک کنه و نقش مهمی رو در کاربرد این تکنولوژی داشته باشه.

سرویس های مکان محور برای اینکه بتونن بر اساس تکنولوژی روز جلو برن باید از زیرساخت نقشه استفاده کنن که مپ یکی از اون هاست. می تونین برای آشنایی بیشتر به سرویس های مپ رو نگاهی بندازین.